Van Vollenhove

Meester Pieter van Vollenhove heeft afscheid genomen als voorzitter van de Onderzoeksraad voor de Veiligheid. De onderzoeksraad werd 6 jaar geleden opgericht om de waarheid boven tafel te krijgen na grote incidenten zoals de Schipholbrand zonder dat ministeries of bestuurders invloed zouden hebben op de onderzoeken. De raad maakt als zelfstandig bestuursorgaan (ZBO) deel uit van het Ministerie van Binnenlandse Zaken en valt daarmee dus onder de verantwoordelijkheid van minister Donner. Daarvoor waren er: de Spoorwegongevallenraad, de Raad voor de Luchtvaart en de Commissie Binnenvaartrampenwet. Deze drie organisaties opereerden op, en in opdracht van, hun eigen vakgebied. Geen van alle onafhankelijk dus.

Van Vollenhove is een icoon. Haast onaantastbaar. Onafhankelijk, wars van eerzucht en van onbesproken gedrag. Hij is ook initiatiefnemer en voorzitter van het fonds slachtofferhulp. Zeer betrokken, juist bij de slachtoffers van rampen. Als je hem hoorde spreken dan voelde je: Hij is onpartijdig en heeft geen dubbele agenda. Hij vocht zelf voor de oprichting van deze raad en vooral voor de onafhankelijkheid daarvan. Die onafhankelijkheid gaat zo ver dat de commissie ook zelf beslist welke gebeurtenissen worden onderzocht. Hij vond dat een nieuwe voorzitter om die reden ook voorgedragen moest worden door de commissie zelf. Daarom had hij grote kritiek op de manier waarop zijn opvolger voorgedragen was.

Die opvolger is Tjibbe Joustra. Joustra is een getalenteerd bestuurder. Het maakt niet uit wat hij moet besturen, hij bestuurt het. Hij was ondermeer nationaal coördinator terrorismebestrijding, voorzitter van de Vereniging Particuliere Beveiligingsorganisaties en Recherchebureaus, en voorzitter van het productschap tuinbouw. Ook was hij ooit voorzitter van het UWV. Daar moest hij noodgedwongen vertrekken vanwege de zogenaamde "gouden toiletpotten affaire". Geen man met een onbesproken verleden dus, geen expert op het gebied van veiligheid en ook nog eens benoemd door de minister van Veiligheid en Justitie zonder dat de onderzoeksraad daar invloed op had. Een groter contrast met de eerste voorzitter kun je haast niet bedenken. In één van zijn eerste interviews als kersverse voorzitter gaf hij aan dat "tegen schenen schoppen" niet zijn stijl was. Met andere woorden: ik laveer als bestuurder overal tussendoor.

Ineens komt deze week de vliegramp in Faro, Portugal van 19 jaar geleden weer in het nieuws. Een grote kop in het AD: "Echte oorzaak ramp Faro in doofpot". Nabestaanden van Nederlandse slachtoffers hebben een "onafhankelijk" onderzoek laten doen door vliegtuigexpert Harry Horlings. Conclusie van dit onderzoek: er is cruciale informatie uit het officiële onderzoek weggelaten om zo de piloten buiten schot te houden. Het officiële Portugese rapport gaf in grote lijnen aan dat het menselijk falen in combinatie met slechte weersomstandigheden was, de Nederlandse lezing was dat het toestel plotseling overvallen zou zijn door heftige windvlagen. 3 conclusies in opdracht, waarvan de onafhankelijkheid dus discutabel is. De opdrachtgever bepaalt in zekere mate de richting van het onderzoek.

Dit toont nog eens aan hoezeer Pieter van Vollenhove gelijk heeft. Nederland had een uniek onderzoeksorgaan. Ik schrijf: had. Al de geweldige inspanningen van Pieter van Vollenhove voor een onafhankelijke onderzoekscommissie lijken tevergeefs. Door de benoeming van de nieuwe voorzitter lijkt de onderzoekscommissie terug te zijn op het niveau van de commissies waar het uit is voortgekomen. De toekomst zal het leren.